Czym jest przedsiębiorstwo społeczne i kogo dotyczy ten status?

Przedsiębiorstwo społeczne (PS) nie jest odrębną formą prawną. To szczególny status, funkcjonujący w polskim porządku prawnym od 2022 roku na podstawie ustawy o ekonomii społecznej. Status ten nadawany jest decyzją wojewody i mogą się o niego ubiegać wyłącznie podmioty ekonomii społecznej.

Jeżeli chcesz uporządkować podstawową wiedzę i sprawdzić, co dokładnie oznacza pojęcie przedsiębiorstwa społecznego, warto zajrzeć do osobnego, wprowadzającego artykułu. 

Kluczowe jest to, że przedsiębiorstwo społeczne prowadzi działalność rynkową, ale zysk nie jest celem samym w sobie. Ma on służyć:

• reintegracji społecznej i zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem i/lub
• realizacji usług społecznych ważnych dla lokalnej społeczności.

Dlaczego organizacje decydują się na status przedsiębiorstwa społecznego?

Najczęstszą motywacją są konkretne instrumenty wsparcia, które nie są dostępne dla podmiotów bez statusu PS. Dla wielu organizacji to właśnie one przesądzają o decyzji.

Dotacje z OWES – jeden z najważniejszych argumentów

Przedsiębiorstwa społeczne mogą korzystać z dotacji na tworzenie miejsc pracy oferowanych przez Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej. Dotacje te są skierowane do podmiotów zatrudniających osoby z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym na umowę o pracę.

Jeżeli chcesz sprawdzić, jak wyglądają dotacje z OWES dla podmiotów non profit od 2024 roku, jakie są warunki i ograniczenia, zajrzyj tutaj. 

Warto pamiętać, że dotacje OWES wiążą się m.in. z koniecznością utrzymania miejsc pracy oraz spełnienia określonych wymogów formalnych – nie są więc rozwiązaniem „dla każdego”.

Refundacja składek ZUS i inne formy wsparcia zatrudnienia

Kolejną istotną korzyścią wynikającą ze statusu przedsiębiorstwa społecznego jest możliwość refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników z grup defaworyzowanych. Mechanizm ten pozwala realnie obniżyć koszty zatrudnienia i zwiększyć stabilność finansową podmiotu.

Szczegółowe zasady, okresy refundacji oraz warunki skorzystania z tego narzędzia zostały opisane w tym artykule. 

W praktyce to właśnie połączenie dotacji na miejsca pracy z refundacją składek ZUS sprawia, że status PS staje się atrakcyjny dla organizacji planujących rozwój zespołu.

Preferencje w zamówieniach i relacjach z sektorem publicznym

Podczas webinaru wyraźnie podkreślano również znaczenie statusu PS w kontekście współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego. W określonych przypadkach możliwe jest ograniczenie wykonawców do przedsiębiorstw społecznych w zamówieniach podprogowych, co otwiera PS dostęp do zleceń, które wcześniej były trudne do pozyskania.

Korzyści w relacjach z biznesem i wizerunku organizacji

Status przedsiębiorstwa społecznego bywa także argumentem w rozmowach z biznesem. Współpraca z PS może przynieść kontrahentom m.in. korzyści związane z obniżeniem wpłat na PFRON, realizacją polityk ESG czy społecznej odpowiedzialności biznesu. Jednocześnie sam proces uzyskania statusu PS porządkuje działalność organizacji, wzmacnia jej wiarygodność i jasno definiuje cele społeczne.

Status PS jako element długofalowej strategii

Dla wielu organizacji status przedsiębiorstwa społecznego nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem realizacji długofalowej strategii. Sprawdza się szczególnie tam, gdzie działalność społeczna ma być trwale połączona z działalnością rynkową, a rozwój planowany jest na kilka lat do przodu, a nie wyłącznie w perspektywie jednego konkursu czy dotacji.

Status PS w spółce z o.o. non profit – na co zwrócić uwagę?

Coraz częściej o status przedsiębiorstwa społecznego pytają spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o charakterze non profit. Choć jest to możliwe, wymaga szczególnej uwagi przy konstruowaniu umowy spółki oraz zasad funkcjonowania podmiotu.

Jeżeli działasz lub planujesz działać w tej formie, koniecznie zapoznaj się z naszym artykułem.

To obszar, w którym najczęściej popełniane są błędy formalne, skutkujące odmową nadania statusu.

Obowiązki i ograniczenia – o czym trzeba wiedzieć wcześniej

Status przedsiębiorstwa społecznego to nie tylko przywileje. To również konkretne obowiązki, które muszą być spełniane w sposób ciągły. Przedsiębiorstwo społeczne:

• nie może dzielić zysku,
• musi posiadać odpowiednie zapisy statutowe,
• podlega sprawozdawczości i kontroli (głównie chodzi tutaj o przygotowanie raz w roku sprawozdania z działalności przedsiębiorstwa społecznego),
• musi zatrudniać co najmniej 3 pracowników, co najmniej na pół etatu (umowa o pracę),
• w przypadku PS reintegracyjnych – musi utrzymywać określony poziom zatrudnienia osób z grup defaworyzowanych (30% ogółu zatrudnionych osób mają stanowić osoby zagrożone wykluczeniem społecznym).

Więcej o obowiązkach przedsiębiorstwa społecznego pisaliśmy w tym artykule. 

Dla kogo status przedsiębiorstwa społecznego ma największy sens?

Z naszych doświadczeń wynika, że status PS najlepiej sprawdza się tam, gdzie:

• organizacja już prowadzi działalność odpłatną lub gospodarczą lub planuje rozpocząć taką działalność,
• planowane jest stabilne zatrudnianie pracowników, zwłaszcza wywodzących się z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym,
• decyzje podejmowane są w perspektywie długofalowej, a nie jednej dotacji.

Dla bardzo małych, projektowych organizacji status PS bywa zbyt dużym obciążeniem.

Jak uzyskać status przedsiębiorstwa społecznego?

Uzyskanie statusu przedsiębiorstwa społecznego to procedura administracyjna, która wymaga wcześniejszego przygotowania organizacyjnego i formalnego. Status ten nadawany jest decyzją wojewody właściwego ze względu na siedzibę podmiotu.

W uproszczeniu proces obejmuje kilka kluczowych kroków:

1. Sprawdzenie, czy podmiot spełnia kryteria PES

O status PS mogą ubiegać się wyłącznie podmioty ekonomii społecznej. Na tym etapie warto zweryfikować formę prawną, zapisy statutowe oraz cele działalności.

2. Dostosowanie dokumentów wewnętrznych

Konieczne jest posiadanie odpowiednich zapisów w statucie, umowie spółki lub innym dokumencie ustrojowym – m.in. dotyczących celu społecznego, zakazu podziału zysku oraz organu konsultacyjno-doradczego, w skład którego wchodzą pracownicy.

3. Spełnienie wymogów dotyczących zatrudnienia

Każde przedsiębiorstwo społeczne musi zatrudniać co najmniej trzy osoby na umowę o pracę. Dodatkowo w przypadku podmiotu o celu reintegracyjnym wymagane jest, by co najmniej 30% ogółu zatrudnionych osób stanowiły osoby zagrożone wykluczeniem społecznym.

4. Złożenie wniosku do wojewody

Wniosek o nadanie statusu PS składany jest wraz z wymaganymi załącznikami. Po jego pozytywnym rozpatrzeniu podmiot zostaje wpisany do wykazu przedsiębiorstw społecznych.

Więcej informacji o całym procesie znajdziesz w tym wpisie. 

Chcesz uporządkować wiedzę i podjąć świadomą decyzję?

Jeżeli rozważasz uzyskanie statusu przedsiębiorstwa społecznego lub chcesz lepiej zrozumieć mechanizmy ekonomii społecznej, dobrym uzupełnieniem tej wiedzy jest kurs online „Przedsiębiorstwo społeczne bez tajemnic”, przygotowany przez Przedsiębiorstwospołeczne.pl.

Kurs pomaga:

• ocenić, czy status PS jest dobrym rozwiązaniem dla Twojego podmiotu,
• zrozumieć wymagania i instrumenty wsparcia,
• uniknąć błędów formalnych i strategicznych.

👉 Szczegóły znajdziesz tutaj

Artykuł jest częścią kampanii promującej przedsiębiorczość społeczną w ramach projektu finansowanego w Programie “Warto być Przedsiębiorstwem Społecznym!” Edycja 2025.